De mysticus Bernardus van Clairvaux (1090-1153) werd geboren in Fontaine-lès-Dijon, ten noorden van de stad Dijon. Zijn geboortehuis trekt al vele eeuwen pelgrims aan van alle rangen en standen.
Het is een bijzonder gebouwencomplex, bovenop een 337 meter hoge heuvel: een combinatie van een kasteel, kapelletjes en een basiliekachtige kerk. Allemaal onder één dak. Momenteel wordt het gerenoveerd en ontvankelijker gemaakt voor bezoekers. Ondanks de renovatie, die naar verwachting tot en met 2028 zal duren, blijft het geopend voor publiek. Sommige ruimten kunnen tijdelijk worden afgesloten vanwege werkzaamheden.
Sint Bernardus kwam van goeden huize: zijn ouders Tescelin le Roux, ridder en Seigneur van Fontaines, en Aleth van Montbard behoorden tot de hoogste adel van Bourgondië. Zij lieten in de 11e eeuw, op een heuveltop in Fontaine-lès-Dijon een kasteel bouwen om de toegang tot de weg tussen Dijon en Châtillon-sur-Seine in de gaten te houden. Het kasteel bleef tot 1462 in handen van hun nazaten.
In 1613 kocht de Orde van Feuillanten het landgoed. Het kasteel werd een oratorium dat onder koning Louis XIII de titel Koninklijk Klooster kreeg. Er werden twee kapellen in Renaissancestijl aan toegevoegd: de kapel van Sint-Louis en de kapel van Onze-Lieve-Vrouw-van-Genade. Ze zijn versierd met de wapenschilden van Koning Louis XIII en koningin Anne d’Autriche. Bij de huidige renovatie worden de oorspronkelijke kleuren in hun interieur zoveel mogelijk teruggebracht.
Na de Franse revolutie werd het klooster van de monniken afgebroken. Later volgden meerdere restauraties. Ter gelegenheid van de 800e geboortedag van de heilige werd het complex in 1891 uitgebreid met een kerk. Die wordt de basiliek genoemd, hoewel hij nooit als zodanig is ingewijd. In de afgelopen eeuw verbleven er Redemptoristen en Broeders op deze plek.
Het kasteel waar Sint Bernardus opgroeide, is al die eeuwen overeind gebleven. Hier werd hij, samen met vijf broers en één zus grootgebracht door een zeer religieuze moeder. In 1100 ging hij naar de canonieke school in Châtillon-sur-Seine. In 1113, na het overlijden van zijn moeder, besloot Sint Bernardus om in te treden in het toen nog jonge klooster van Cîteaux. Dat was gesticht door een groepje Benedictijner monniken uit de abdij van Cluny die hier een eenvoudiger leven, meer in lijn met het evangelie, wilden leiden. In Cîteaux legde hij de Benedictijner geloften af van gehoorzaamheid, stabiliteit en monastiek levensgedrag. Nadien kozen overigens ook zijn vader, zijn broers en zijn zus allemaal voor een kloosterleven.
Sint Bernardus bouwde de Cisterciënzerorde verder uit: verspreid over heel Europa stichtte hij 72 kloosters waaronder, in 1119, de abdij van Fontenay. Zijn naam is echter het meest verbonden met de Abdij van Clairvaux. In 1115, dus al vrij snel na zijn intreden in Cîteaux, kreeg hij de opdracht om in de Aube een dochterklooster te stichten. Het werd de Abbé de la Claire Vallée (de abdij van de heldere vallei) en daarvan werd hij de eerste abt. Deze Abdij van Clairvaux, in het plaatsje Ville-sous-la-Ferté (zo’n 20 kilometer ten noorden van Bourgondië), is eveneens te bezichtigen. Sinds 1791 leven er geen monniken meer. Napoléon I maakte er in 1808 een gevangenis van en tot 2023 hield het die bestemming.
De invloed van Sint Bernardus ging echter veel verder dan Clairvaux: hij was betrokken bij kerkelijke en politieke zaken, adviseerde de paus en de Franse koningen, bestreed de ketterij en legde de regels voor de tempeliers (een christelijke ridderorde) vast. In Vézelay riep hij, in 1146, ridders en vorsten op tot een tweede kruistocht naar het Heilige Land. Ruim 20 jaar na zijn dood, werd Bernardus van Clairvaux in 1174 heilig verklaard.
Zie voor de exacte openingstijden de website van het geboortehuis van Sint Bernardus van Clairvaux.