In de twaalfde eeuw staat de abdij van Cluny onder leiding van een bijzondere man: Petrus Venerabilis, ook wel Pierre le Vénérable of Petrus de Eerbiedwaardige genoemd. Hij is abt van Cluny van 1122 tot 1156 en geldt als de laatste grote abt uit de bloeiperiode van de machtige benedictijner orde. Hij is een ontwikkeld theoloog, schrijver, componist en diplomaat. Koningen en prinsen zoeken zijn raad en zelfs de keizer van het Heilige Roomse Rijk spreekt hem aan met de titel die hem beroemd zal maken: de Eerbiedwaardige.
Van adellijke familie tot monnik van Cluny
Pierre-Maurice de Montboissier wordt rond 1092 geboren in een adellijke familie in de Auvergne. Zijn familie heeft nauwe banden met de abdij van Cluny. Al op jonge leeftijd wordt hij voorbestemd voor het kloosterleven. Rond zijn zestiende treedt hij daadwerkelijk in bij de benedictijnen en legt hij zijn kloostergeloften af. Hij krijgt de naam Petrus. Zijn talent blijft niet onopgemerkt. Hij wordt prior van Vézelay en later van Domène.
De strijd om het kloosterleven
Wanneer Petrus in 1122, pas dertig jaar oud, tot abt van Cluny wordt gekozen, wacht hem een moeilijke opdracht. De abdij kampt met financiële problemen en interne spanningen. Petrus herstelt de discipline, voert hervormingen door en probeert de uitbundige levensstijl van de monniken terug te dringen.
Tegelijkertijd verdedigt hij eigen tradities van Cluny, waarin gebed, studie en een rijke liturgie centraal. Hij weet de internationale betekenis van de abdij te handhaven. Onder zijn leiding bereikt ook de bouw van de indrukwekkende abdijkerk Cluny III een belangrijke mijlpaal: de kerk wordt ingewijd.
Zijn opvattingen over het kloosterleven brengen hem regelmatig in conflict met Bernard de Clairvaux, de invloedrijke abt van de cisterciënzerabdij van Clairvaux. Bernard bekritiseert de rijkdom en pracht van Cluny en pleit voor een soberder kloosterleven. Toch staan de twee abten niet voortdurend tegenover elkaar. Ondanks hun meningsverschillen groeit er wederzijds respect en uiteindelijk zelfs een vriendschap.
De Transfiguratie en de muziek van Petrus
Een bijzondere plaats in het leven van Petrus neemt de Transfiguratie in: het Bijbelse verhaal waarin Jezus op een berg van gedaante verandert en zijn goddelijke heerlijkheid toont. Petrus voert het feest van de Transfiguratie in bij Cluny en schrijft een speciaal getijdengebed, Gloriosa facies.
Zijn belangstelling voor muziek gaat verder dan de liturgie. Petrus is componist en schrijft onder meer het Officium van de Transfiguratie. Zijn muziek wordt nog altijd uitgevoerd en klinkt ook op festivals voor oude muziek. Daarmee heeft deze middeleeuwse abt een bijzondere plaats in de geschiedenis van de kerkmuziek.
Een vredestichter tussen geleerden en machthebbers
Petrus reist door grote delen van Europa en onderhoudt contacten met koningen, bisschoppen en andere kloosterleiders.
Hij probeert conflicten binnen en buiten de kerk te overbruggen. Met zijn diplomatieke optreden zoekt hij naar verzoening tussen tegenstanders en weet hij zelfs in moeilijke kerkelijke geschillen partijen dichter bij elkaar te brengen.
Een opmerkelijke belangstelling voor de islam
Tijdens zijn reizen door Spanje raakt de abt geïnteresseerd in islamitische geschriften. Hij geeft opdracht de Koran vanuit het Arabisch in het Latijn te vertalen. Daarmee levert hij een belangrijke bijdrage aan de kennismaking van West-Europa met de islam.
Zijn belangstelling betekent echter geen verdraagzaamheid. Petrus schrijft fel tegen de islam en het joodse geloof. Zijn antisemitische geschriften en zijn oproepen tot harde maatregelen tegen Joden laten een donkere kant van zijn denken zien. Het contrast met zijn reputatie als vredestichter is opvallend.
Een veelzijdige erfenis van geschriften en muziek
Petrus laat een omvangrijk oeuvre na. Hij schrijft theologische werken, brieven, gebeden en muziek. In zijn Livre des merveilles de Dieu verzamelt hij wonderverhalen. Met zijn geschriften laat hij een veelzijdige erfenis na, die inzicht geeft in het religieuze leven van de twaalfde eeuw en in de wereld waarin de abdij van Cluny zo'n grote invloed uitoefende.
Op kerstdag 1156 sterft Petrus in zijn geliefde abdij. Na zijn dood verliest de abdij van Cluny geleidelijk haar invloed.
Petrus Venerabilis blijft een man vol tegenstellingen: een groot abt, geleerde en vredestichter, maar tegelijkertijd een fel bestrijder van de islam en het jodendom.
Deze pagina is dankzij en onder verantwoordelijkheid van Zuidbourgogne.nl.
Afbeelding: Wikimedia