Wie door de Bourgogne reist, wandelt ongemerkt in het spoor van een van Europa’s grootste militaire geesten: Sébastien Le Prestre de Vauban.
Geboren in 1633 in het huidige Saint-Léger-Vauban, groeit hij uit tot de belangrijkste vestingbouwer van Lodewijk XIV. Onder diens bewind ontwerpt, bouwt of verbetert Vauban meer dan 300 fortificaties en leidt hij ruim vijftig belegeringen. Zijn missie: Frankrijk omringen met een gordel van stervormige vestingen, een ceinture de fer.
Vauban wordt op jonge leeftijd wees en krijgt zijn opleiding bij de karmelieten in Semur-en-Auxois. Daar leert hij wiskunde, geometrie en bouwkunst – de fundamenten van zijn latere genie. Op achttienjarige leeftijd treedt hij in dienst bij de prins van Condé. Na zijn gevangenneming weet kardinaal Mazarin hem ervan te overtuigen voortaan de koning te dienen. In 1655 wordt hij koninklijk ingenieur; zijn indrukwekkende loopbaan is begonnen.
Als militair vernieuwt Vauban zowel de aanval als de verdediging. Zijn vestingen kenmerken zich door lage, dikke muren, brede grachten, bastions en glacis. Hij benut het landschap optimaal: heuvels, rivieren en kustlijnen worden onderdeel van het verdedigingsplan. Tijdens belegeringen kiest hij voor een bedachtzame strategie met lange zigzaggende loopgraven buiten het directe schootsveld. Zo beperkt hij verliezen, een zeldzaamheid in de 17e eeuw. Slechts twee keer lijdt hij nederlaag. In 1703 wordt hij benoemd tot maarschalk van Frankrijk.
Na de Vrede van Nijmegen ontwerpt hij het beroemde pré carré: een dubbele linie van versterkte steden langs de noordgrens. Voorbeelden van zijn werk zijn onder meer Neuf-Brisach, Besançon en Mont-Dauphin. In 2008 worden twaalf van zijn vestingwerken gezamenlijk erkend als UNESCO-werelderfgoed onder de naam Fortifications of Vauban.
Rond 1679 versterkt Vauban ook Auxonne, dat hij uitbouwt tot een strategische grensvesting aan de Saône. Hij neemt de in 1673 begonnen reconstructie van de vestingmuren over en voltooit de bastions. Tien jaar later laat hij een imposant artillerie-arsenaal bouwen voor de productie van kanonaffuiten, een markant gebouw dat tegenwoordig deels dienstdoet als markthal. Hij werkt hij de monumentale Porte Royale af, herkenbaar aan haar klassieke architectuur met wapentrofeeën en mansardedaken. Ook op de binnenplaats van het bestaande Château Louis XI voegt hij militaire barakken toe.
Dankzij deze ingrepen groeit Auxonne uit tot een belangrijke schakel in de verdedigingslinie van Lodewijk XIV, een militair karakter dat de stad tot op heden behoudt. Wanneer u via de Voie Bleue bij Auxonne arriveert, ziet u de vestingwerken oprijzen langs de Saône, stille getuigen van een roemrijk verleden waarin naast Vauban zijn sporen naliet.
Naast zijn militaire werken adviseert hij ook over civiele projecten, zoals het Canal du Midi en het aquaduct van Maintenon voor Versailles, onderdeel van een onvoltooid kanaal dat het paleis van water moest voorzien.
Maar Vauban is meer dan een militair genie. Tijdens zijn reizen observeert hij de leefomstandigheden van de bevolking en noteert hij nauwgezet de armoede die hij tegenkomt. In 1706 publiceert hij een voorstel voor belastinghervorming waarin ook adel en geestelijkheid moeten bijdragen. De koning reageert ontstemd en verbiedt de verspreiding, maar straft Vauban niet: zijn militaire verdiensten zijn te belangrijk voor het land.
Het meest tastbare spoor van Vauban in de Bourgogne is het Château de Bazoches, halverwege een heuvel in de Morvan, met uitzicht op Vézelay.
Het château de Bazoches, gebouwd in de 12e eeuw op de plek van een voormalig Romeins kamp, heeft de vorm van een trapezium, met een donjon en ronde hoektorens. Vauban koopt het in 1675, hier werkte hij zijn plannen uit voor honderden verdedigingswerken.
Het enige dorp met zijn naam
Het dorp Saint-Sernin (ten zuiden van Charolles) wordt in 1725 bij koninklijk edict omgedoopt tot Vauban, als eerbetoon aan zijn familie. Het is het enige dorp in Frankrijk dat deze naam mag dragen. De romaanse kerk herbergt de grafkapel van de familie, waar de familiegrafkelder nog steeds te zien is.
Het Musée Vauban in Saint-Leger-Vauban toont het veelzijdige leven van deze militair, architect, stedenbouwkundige, filosoof en humanist.
Vauban overlijdt in 1707 in Parijs. Hij blijft de man die Frankrijk niet met bravoure, maar met verstand wilde beschermen, een strateeg met visie én sociale bewogenheid.
Deze pagina is dankzij en onder verantwoordelijkheid van Zuidbourgogne.nl.
