De Abdij van Pontigny is ruim 1.000 jaar oud en bakermat van de Chablis-wijnen. In 2022 werd ze aangekocht door een stichting die is opgericht door de uit Joigny afkomstige zakenman François Scheider. Doel van deze aankoop was “de schone slaapster tot ontwaken te brengen”. Dat is een tienjarenproject maar voor toeristen loont het nu al de moeite om deze plek te bezoeken.
Van het oorspronkelijke abdijcomplex uit 1114 staat alleen de prachtige kerk en een stukje kloostergang met het gebouw van de lekenbroeders nog overeind. De rest werd aan het einde van de 18e eeuw in de Franse revolutie, net als veel andere religieuze gebouwen, vernietigd. Een deel van de archieven ging eveneens verloren. Geschat wordt dat er ooit zo’n 200 Cisterciënzer monniken en 600 lekenbroeders leefden. In de loop van 2026 wordt een wetenschappelijke raad opgericht om verder onderzoek te doen naar de geschiedenis van de abdij. Het ontwikkelen van activiteiten die de abdij aantrekkelijker maken voor bezoekers, heeft in de afgelopen jaren voorrang gekregen.
Aarde
De eerste fase van het project is inmiddels afgerond: de rondleidingen, theesalon en boetiek draaien al. Tijdens de audiotour, in het Engels of Frans, maken bezoekers kennis met belangrijke personages uit de geschiedenis van de abdij. De theesalon, met een kleine kaart, is altijd open voor een hapje en een drankje. Gedurende de hele dag kan men er koffie met gebak of gougères in verschillende varianten bestellen. De boetiek verkoopt onder andere lokale honing, confituren, bier en wijnen. De boeken en veel andere artikelen hebben een link met de aarde. Bij binnenkomst valt een reusachtige “globe” op; een kunstwerk, Cosmos, dat een artistieke weergave van de aarde is.
Het element aarde staat overduidelijk centraal in dit project en dat is volgens directrice Amandine Simphal geen toeval: “De Fondation François Schneider heeft twee doelstellingen: studiebeurzen verstrekken aan kinderen uit kansarme gezinnen en jonge eigentijdse kunstenaars zichtbaarheid geven. In Wattwiller (Elzas) heeft de stichting een kunstcentrum met een beeldentuin opgezet rond het element water. Elk jaar is er een internationale competitie voor kunstenaars. Het centrum koopt werk van de winnaars en bouwt zo een kunstverzameling met dat thema op. Het is de bedoeling om soortgelijke centra te vormen rond aarde, lucht en vuur. Voor Pontigny werd het element aarde gekozen. De locaties voor de toekomstige projecten lucht en vuur zijn nog niet bekend.”
De permanente expositie Grains de Bâtisseurs (bouwkorrels), die vooralsnog enkel in het Frans is, geeft inzicht in het gebruik van aarde als bouwmateriaal.
Planten, tuinen en kunst
Nu er een goede basis ligt voor de ontvangst van de bezoekers, wordt het complex verder ontwikkeld. Amandine Simphal: “In 2026 werken we aan een tweetal paviljoens die uit de jaren ’70 dateren, aan de oranjerie en aan de hangar. De beide paviljoens langs het pad naar de kerk worden samengevoegd tot één gebouw. Zodra dat klaar is, verhuizen de ontvangstbalie en de boetiek daarheen. In een open werkruimte willen we er ook laten zien hoe we zelf producten, zoals confituren en koekjes, maken. Momenteel hebben we alleen eigen appel- en notenbomen. Ander fruit gaan we in de toekomst ook telen op het domein. De oranjerie wordt ingericht tot expositieruimte en de hangar tot een informatieruimte over planten. Daar zullen bezoekers uitleg vinden over planten en hun medicinale werking en kunnen ze verschillende soorten kruidenthee proeven.”
De aanleg van de kloostertuin met aromatische en geneeskrachtige planten, is voorzien voor 2027. “Naast zo’n jardin des simples komt er eveneens een siertuin. Hoewel deels geometrisch, wordt het geen echte middeleeuwse kloostertuin. Het zal eerder een tuin van de toekomst zijn dan een tuin uit het verleden. We hebben nu andere klimatologische uitdagingen dan in de 12e eeuw. Bovendien moet hij met weinig mensen makkelijk te onderhouden zijn,” verduidelijkt Amandine Simphal. In een latere fase volgt een moestuin.
Bij de verbouwingen wordt zoveel mogelijk gewerkt met biologische materialen. Dat kost vaak extra tijd. Naar verwachting is in 2028 de kloostergang en het gebouw van de lekenbroeders gereed. Dit oudste deel van het complex wordt ingericht tot een centrum voor hedendaagse kunst; uiteraard rond het element aarde. Tot slot zal aan de overkant van de Bief du Moulin, het water dat langs de abdij stroomt, een bestaand pand worden omgebouwd tot een hotel met vier sterren. Een semi-gastronomisch restaurant staat eveneens op de planning.
Naast het vaste aanbod zijn er in de abdij ook eenmalige activiteiten zoals orgelconcerten en tijdelijke tentoonstellingen. Het streven is om op termijn te groeien naar 100.000 betalende bezoekers. In 2025 waren dat er zo’n 14.000. Op dit moment is de infrastructuur van het dorpje Pontigny nog niet berekend op grote stromen toeristen. Die moet in de komende jaren dus ook worden aangepast.
De enorme abdijkerk blijft gratis toegankelijk. Voor iedereen die vanuit dan wel naar Nederland of België reist via de route Troyes-Auxerre, is het beslist een aanrader om daar een tussenstop te maken en een kijkje te nemen.
