In de achttiende eeuw houdt één vraag heel Europa bezig: is de beroemde Franse diplomaat en geheim agent Chevalier d'Éon een man of een vrouw? In de Londense salons worden fortuinen vergokt op het antwoord, diplomaten proberen de waarheid te achterhalen en zelfs de Franse koning moet zich met de kwestie bemoeien. Toch begint dit opmerkelijke verhaal niet aan een koninklijk hof, maar in het Bourgondische Tonnerre, waar Charles-Geneviève d'Éon de Beaumont op 5 oktober 1728 in het Hôtel d’Uzès wordt geboren.
De intelligente en veelzijdige Bourgondiër studeert rechten in Parijs, groeit uit tot een talentvol diplomaat, een vertrouweling van de koning en een uitstekend schermer. Via de prins van Conti komt hij terecht in het Secret du Roi, het geheime diplomatieke netwerk van koning Lodewijk XV. Deze clandestiene organisatie voert een buitenlandse politiek buiten de officiële regering om en geldt als een van de eerste georganiseerde geheime diensten van Europa.
Zijn eerste grote opdracht brengt d'Éon naar Rusland. Daar speelt hij een belangrijke rol in het bondgenootschap tussen Frankrijk en tsarina Elizabeth I. Hij verschijnt onder de naam Lia de Beaumont geregeld in vrouwenkleding aan het Russische hof. De diplomatieke missie verloopt succesvol en levert d’Éon promotie en koninklijke onderscheidingen op.
Na de Zevenjarige Oorlog wordt d'Éon naar Londen gestuurd, waar hij meewerkt aan het Verdrag van Parijs én tegelijkertijd in het geheim de Engelse kust verkent voor een mogelijke Franse invasie. Zijn flamboyante optreden, zijn diplomatieke talent en zijn verfijnde uiterlijk maken hem tot een bekende verschijning in de Britse hoofdstad. Wanneer geruchten de ronde doen dat de chevalier in werkelijkheid een vrouw zou zijn, ontstaat een ware sensatie. De weddenschappen over zijn geslacht bereiken zulke hoge bedragen dat zelfs wordt gevreesd voor een ontvoering om het mysterie definitief op te lossen. D'Éon zelf doet niets om de speculaties te ontkrachten.
Na langdurige onderhandelingen erkent de Franse regering hem officieel als vrouw. Hoewel de overeenkomst met de Franse regering hem in staat stelt terug te keren naar zijn vaderland, betekent dit nog geen terugkeer naar zijn oude leven. Integendeel: de voormalige officier, diplomaat en geheim agent moet voortaan officieel als vrouw leven. De beroemde modeontwerpster van koningin Marie-Antoinette Rose Bertin ontwerpt daarvoor een complete garderobe.
De chevalier keert terug naar de Bourgogne. In Tonnerre probeert hij een rustiger bestaan op te bouwen. Hij beheert de familiebezittingen en houdt zich bezig met de wijngaarden die al generaties lang met de familie verbonden zijn.
De Franse Revolutie
De laatste jaren van zijn leven verlopen minder glorieus. De Franse Revolutie kost hem zijn bezittingen, Het meubilair van zijn huis in Tonnerre wordt verkocht en geheime documenten die hij jarenlang zorgvuldig heeft bewaard, verdwijnen in handen van de overheid.
In 1785 vlucht d’Éon naar Londen, waar hij in armoede leeft en een inkomen verdient met openbare schermdemonstraties. Na ziekte, schulden en gevangenschap overlijdt hij hier in 1810. Bij de autopsie wordt vastgesteld dat hij biologisch gezien een man is. Toch blijft het mysterie voortleven. Niet zijn geslacht, maar zijn uitzonderlijke leven als diplomaat, spion, soldaat en meester van de vermomming maakt de Chevalier d'Éon nog altijd tot een van de meest fascinerende figuren uit de Europese geschiedenis.
In de voetsporen van 'd Éon
Wie het verhaal van Charles-Geneviève d’Éon de Beaumont wil ontdekken, begint in Tonnerre. Dit historische stadje in de wijnstreek van de Yonne ademt nog steeds de sfeer van het achttiende-eeuwse Frankrijk.
- In het statige Hôtel d’Uzès, Rue des Fontenilles 4, vlakbij het Hôtel-Dieu van Tonnerre, wordt de beroemde spion in 1728 geboren. Het gebouw herinnert aan de welgestelde familie waarin hij opgroeit.
- In het woonhuis van de Chevalier d’Éon; Rue du Pont 22 in Tonnerre verblijft hij tussen 1779 en 1785.
- In de Église Notre-Dame de Tonnerre is d’Éon twee dagen na zijn geboorte gedoopt.
Deze pagina is dankzij en onder verantwoordelijkheid van www.Zuidbourgogne.nl.
Foto portret Chevalier d'Éon: ©Thomas Hudson, Public domain, via Wikimedia Commons.
